...

The African Building Platform

Feature

የማይነቀንቀው የሰማይ ባቡር

ህላዊ ሰውነት በሻህ
(አርኪቴክት)
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

አጼ ምኒሊክ ባልተጠበቀ ሁኔታ በጥቅምት ወር በ1902 ዓ.ም. ከባድ የደም መርጋት በሽታ ያዛቸውና፡ የሰውነት መስለል ገጠማቸው። ኢትዮጵያንም ማስተዳደር የማይችሉበት ደረጃ ላይ በመድረሳቸው አልጋ ላይ ሁነው ለአንድ አመት ያህል እቴጌ ጣይቱ ከዛም የሚንስትሮች ምክር ቤት አገሪቷን እያስተዳደሩ ቆዩና በታህሳስ 1906 ዓ.ም. አፄው ህይወታቸው ያልፋል። አጼ ምኒሊክም በዘመናቸው በበጎ ከሚታወሱባቸው የአድዋ ድልና የኢትዮጵያን ሀገረ መንግስት ግንባታ በተጨማሪም በርካታ አዳዲስ ፈጠራ የነበሩ እንደ ስልክ፣ ቴሌግራም፣ መኪና፣ ባቡር፣ ፖስታ ቤት እና የመሳሰሉትን ዘመናዊ ቴክኖሎጂዎችን እና አገልግሎቶችን ወደአገራችን እንዲገቡ ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል።

የአፄ ምንሊክ ህልፈተ ህይወትን ተከትሎ በመጀመሪያ የልጃቸው ልጅ እያሱ ለሶስት አመታት፣ ቀጥሎም ልጃቸው ዘውዲቱ ንግስተ ነገስት በመሆን ከአልጋ ወራሽ ተፈሪ መኮንን ጋር ኢትዮጵያን ያስተዳድራሉ። አልጋ ወራሽ ተፈሪ መኮንን በምኒሊክ ቤተመንግስት አካባቢ ያደጉና ዘመናዊ ትምህርት የተማሩ ወጣት መሪ እንደመሆናቸው ለአዳዲሶቹ ቴክኖሎጂዎች ቅርበትና አድናቆት ነበራቸው። በዚህ መሀል፣ ተፈሪ ገና የአስራ አንድ አመት ወጣት ተማሪ እያለ በ1896 ዓ.ም. (እ.አ.አ. 1903ዓ.ም.) በአሜሪካ ምድር ሁለቱ የራይት ወንድማማቾች ከበርካታ የፈጠራ ሙከራቸው በኋላ የሰሩትን አውሮፕላን ሙሉ በሙሉ በማብረር ታሪክ ይሰራሉ። አውሮፕላንም በጥቂት አመታት ውስጥ በብዛት ተመርቶ በተለያዩ የአለም አገራት በመሰራጨት ሰዎችን ከቦታ ቦታ በአጭር ጊዜ ውስጥ በማጓጓዝ የትራንስፖርት ኢንዱስትሪን በእጅጉ የቀይረ የዘመናችን ታላቅ ቴክኖሎጂ ይሆናል።

ከዚህ በፊት በነበሩት አምዶች ላይ እንደዳሰስነው አንድ ማህበረሰብ የቴክኖሎጂ እድገትና አዳዲስ ፈጠራዎችን ለማምጣት በመጀመሪያ የባህል የማህበራዊና የስነልቦና ዝግጅት ማድረግ እንደሚጠበቅበት ተመልክተናል። ይህ ካልሆነ ግን አዲስ የሆኑ ፈጠራዎች የሚገጥማቸው ማህበራዊ ተቃውሞ ከፍተኛ ይሆናል። በተመሳሳይ በኢትዮጵያም አውሮፕላንን ለመጀመሪያ ጊዜ ለማስገባት የተደረገው ጥረት ፈተና የገጠመው ክስተት ሆኖ ነበር።

ወቅቱ 1911 ዓ.ም. ነው። በንግስት ዘውዲቱ እና አልጋ ወራሽ ተፈሪ አስተዳደር ጊዜ አንድ አውሮፕላን ተፈታትቶ በትላልቅ ሳጥን ከጅቡቲ ወደብ በባቡር ተጭኖ አዲስ አበባ ገብቶ ይገኛል። አዲስ አበባ ጉምሩክ ላይ ሳጥኑ ሲፈተሽ የአውሮፕላን ዕቃ መሆኑ ይታወቅና ጉዳዩ በደንብ ሲጣራ ዕቃውን ያመጣው ኢትዮጵያ ላይ በወርቅ፣ ብርና ሌሎች ማዕድናት ስራ ላይ የተሰማራ “ባየር” የተባለ የፈረንሳይ ኩባንያ እንደሆነ ይደረስበታል።

ኩባንያውም አልጋ ወራሽ ከነበሩት ራስ ተፈሪ ፈቃድ ያገኘ ስለነበር፣ የአውሮፕላኑ አመጣጥ ጉዳይ ወደሳቸው ያነጣጥራል። የጉምሩክ ሰዎችም “በምን አይነት ፈቃድ አመጣኸው?” ብለው ሲጠይቋቸው፣ ራስ ተፈሪም የድሬዳዋ ጉምሩክ ሳያውቀው ሊመጣ አይችልም በማለት ስለአውሮፕላኑ እንደማያውቁ ነግረው ይመልሷቸዋል። የወቅቱ የሐረርጌ ክፍለሀገር ነጋድራስ የነበሩትም ሰው ስለአውሮፕላኑ አመጣጥ ተጠይቀው እንደማያውቁ በማስረዳታቸውና ከዛም ከበታቻቸው የነበረው የድሬዳዋ ጉምሩክ ሹም ተጠርቶ ሲጠየቅ እርሱም አላውቅም በማለቱ ተጠርጥሮ ይታሰራል።

የአውሮፕላኑ መምጣት ወሬ በወቅቱ በአዲስ አበባ፡ ከተማ ከጫፍ እስከ ጫፍ አነጋጋሪ ሆነ። አንድ ወገን ኩባንያው ለማዕድን ስራው ሊጠቀምበት ራስ ተፈሪን አስፈቅዶ አስመጣው ሲል በሌላ በኩል ደግሞ እራሳቸው ራስ ተፈሪ ለፖስታ ማመላለሻና ለሌላ አገራዊ ስራ ፈልገውት በኩባንያው ስም አስመጡት በሚል ነዋሪው ግምቱን አስተጋባ። እንዲሁም አሉታዊ ወሬ ያናፈሱ አካሎች እና የአልጋ ወራሹ ተቀናቃኞች ራስ ተፈሪ የንግስት ዘውዲቱን ወገኖች በአውሮፕላኑ አስፈራርተውና አጥቅተው ስልጣን ለመያዝ ስለፈለጉ ነው እያሉ አሉባልታ አስወሩባቸው።

ስለዚህ በወቅቱ የመጀመሪያው አውሮፕላን በጣም እንግዳ ስለነበር ኢትዮጵያውያኑ አልወደዱትም። ከሁሉም በላይ ደግሞ ጉዳዩን ያባባሰውና የጦር ሚኒስትሩንም ጭምር ያስቆጣው ከንግስቲቱ ዕውቅና፡ውጪ ፈቃድ አግኝቶ አገር ውስጥ የመግባቱ ጉዳይ ነበር። ስለሆነም በስተመጨረሻ አውሮፕላኑ ወደመጣበት እንዲሄድ ተወስኖ ኩባንያው እስከነሳጥኑ ወደ ጅቡቲ እንዲመልሰው ተደረገ። በዚህ ምክንያት የአውሮፕላን ቴክኖሎጂን ኢትዮጵያዊ ለማድረግ የተደረገው የመጀመሪያ ሙከራ ያልተሳካ ሆነ።

በቀጣይ ከአስር አመታት በኋላ በ1921 ዓ.ም. አውሮፕላን ወደኢትዮጵያ ለማስገባት ለሁለተኛ ጊዜ ሙከራ ተደረገ። አሁን ግን አልጋ ወራሽ ራስ ተፈሪ እራሳቸው በግልጽ ሶስት አውሮፕላኖችን አስገዝተው ኢትዮጵያ ለማስገጣጠም ከአውሮፓ በሳጥን አስጭነው በጅቡቲ ወደብ አሳረፉ። ነገር ግን የክረምት ጎርፍ የባቡር ሀዲዱን በየረርና በጎታ ጣቢያዎች መካከል ጠራርጎ ስላፈረሰው አውሮፕላኖቹን አዲስ አበባ ለማምጣት አልተቻለም። ስለዚህ አውሮፕላኑን እንዲያበር ለነጂነት ከፈረንሳይ ተቀጥሮ የመጣው ሙሴ ማዬ አዲስ አበባ መጥቶ አካባቢውን በመቃኘት የመፍትሄ ሀሳብ አቀረበ። እሱም የገፈርሳ ሜዳ ለአውሮፕላን ማረፊያነት ምቹ ሆኖ ስላገኘው “አውሮፕላኑን ጅቡቲ ገጥሜ እያበረርኩ አመጣዋለሁ” ይላል። ሀሳቡም ተቀባይነት አግኝቶ ተልዕኮውን ሊያሳካ ወደጅቡቲ ተመለሰ። የኢትዮጵያ መንግስት ደግሞ በበኩሉ የአውሮፕላን ማረፊያውን የመሬት ጥርጊያ ስራ አስጀመረ።

ለመጀመሪያ ጊዜ አትላንቲክን አውሮፕላን በማብረር ያቃረጠው አፍሪካዊ ካፕቴን አለማየሁ አበበ (መሀል)

ሙሴ ነሐሴ 12, ቀን 1921 ዓ.ም. በጠዋት ከጅቡቲ ተነስቶ አዲስ አበባ አራት ሰዐት ላይ አውሮፕላኑን እያበረረ እንደሚገባ ለሚጠባበቁት ኢትዮጵያውያን በመልዕክት ላከ። በርካታ የአዲስ አበባ ነዋሪዎች፣ ዲፕሎማቶች እና የመንግስት ኋላፊዎች ይህን ታሪካዊ ክስተት ለመመልከት ገፈርሳ በተዘጋጀው ፕሮግራም ላይ ታደሙ። በአየር ማረፊያውም የበረራውን መረጃ በቀጥታ ለመከታተል እንዲያመች ስልክ ተገጠመ። ሙሴ ባለው ሰዐት ከጅቡቲ ከተማ አውሮፕላኑን በማስነሳት የኢትዮ ጅቡቲ ባቡር ሃዲድ መስመርን እየተከተለ መጓዝ ጀመረ። በየቦታው ያሉትን የባቡር ጣቢያዎች ሲያልፍ እዚያ ያለ መልዕክተኛ አዲስ አበባ ስልክ በመደወል የበረራውን ደረጃ አዲስ አበባ ለሚጠባበቀው እንግዳ ማስተዋወቁን ቀጠለ።

ነገር ግን በተባለው የመድረሻ ሰዐት አውሮፕላኑ አዲስ አበባ ሳይደርስ ቀረ። ቢጠበቅም ወሬው የለም። ታዳሚው ተጨነቀ። የሶስት ሰዐት መንገድ የተባለው ስድስት ሰዐት ሆነ። እንግዳው መበተን ጀመረ። ራስ ተፈሪም አውሮፕላኑ አደጋ ደርሶበት ይሆን ብለው ተጨነቁ። በዚህ መካከል መልካም መልዕክት መጣ። ሙሴ የሞጆን ጣቢያ እንዳለፈ አየሩ ጉም ሁኖበት መብረር ስላቃተው ቢሾፍቱ ቀበሌ ላይ ሜዳ አግኝቶ አሳርፎ ጉሙ እስኪለቅለት እየጠበቀ እንደሆነ ተሰማ። በመጨረሻም አውሮፕላኑ ከቀኑ ሰባት ሰዐት ላይ አዲስ አበባ ገባ። በገፈርሳ ጊዜያዊ አየር ማረፊያ እልልታና ጭብጨባ ሆነ።

በስነስርዐቱ ማጠናቀቂያ ላይ ራስ ተፈሪ የሚከተለውን ተናገሩ:-

“… ዳግማዊ ምኒሊክ በዕውቀታቸውና በትጋታቸው በፍጥነት የሚሄድ መገናኛ ሁሉ እጅግ ታላቅ ጥቅም መሆኑን አገራቸውም እንዲጠቀም ልማትም እንዲከተለው በልማቱም ህዝብ እንዲበለጽግ ስለተረዱት በዘመናቸው ሁሉ የተሻለው መገናኛ የምድር ባቡር እንዲሰራ በማድረጋቸው ምስጋናቸውን ለሁልጊዜ አንረሳም። እንደዚሁም የምድር ባቡር በሶስት ቀን የሚሄደውን አሁን የአየሩ ባቡር በ3 ሰዓት ቆርጦ በመሄዱ ፍጥነቱ ከምድር ባቡር የሚበልጥ ስለሆነ በዛሬውም ዘመን በመላው አለም ለፍጥነት ስራና ጥቅም […] አገራችንን ከፍ ወዳለ ደረጃ እንዲራመድ ያደርገዋል ብለን አስበን […] ይህን የአየር ባቡር አስመጣን።”

የፍትህ ሚንስትር ድኤታ አቶ አምባይ ወልደማርያም የተባበሩት መንግስታት መመስረቻ ቻርተርን ኢትዮጵያን ወክለው ሲፈርሙ፣ ሰኔ 26, 1945 (እ.አ.አ.)

ሁለተኛው አውሮፕላን በተመሳሳይ ነሐሴ 30 ቀን 1921 ዓ.ም. ከድሬዳዋ ተነስቶ አዲስ አበባ ጃንሜዳ በርካታ ተመልካቾች በተገኙበት አረፈ። እንዲሁም ሁለት ተጨማሪ አውሮፕላኖች መስከረም 12. 1922 ዓ.ም. ወደኢትዮጵያ ገቡ። በቀጣይ ጊዜያትም ህዝቡ አዲሱን ቴክኖሎጂ እየተቀበለው ስለመጣ እንዲህ ብሎ አዜመለት:-

አውሮፕላን መጣ ሰማይ ለሰማይ
የተበደለውን ደሃውን ሊያይ
ነይ እንሳፈር፣ ነይ እንሳፈር
በማይነቀንቀው በሰማይ ባቡር
ከቶ ምን አሳየኝ የሰሩትን ያጡ
ጠንቀቅ በል ጌታዬ ወደ አንተ ጋር መጡ።

ከአንድ አመት በኋላ፡ንግስት ዘውዲቱ ህይወታቸው በማለፉ አልጋ ወራሽ ራስ ተፈሪ ንጉስ ኃይለስላሴ በመባል በ1923 ዓ.ም. የኢትዮጵያ መሪ ይሆኑና ኢትዮጵያ የገዛቻቸው አውሮፕላኖችም በአጠቃላይ አስራ ስድስት ይደርሳሉ። ነገር ግን ከጥቂት አመታት በኋላ ጣሊያን ኢትዮጵያን በድጋሚ በ1928 ዓ.ም. በመውረር ሁሉንም አውሮፕላኖች በቦምብ አወደሟቸው። ንጉስ ኃይለስላሴም ይሰደዱና እንግሊዝ ይገባሉ። በዚህ ሁኔታ ላይ የሁለተኛው አለም ጦርነት ይፈነዳል። ጣሊያኖችም የመጀመሪያ ሽንፈታቸውን ምስራቅ አፍሪካ ላይ ይቀምሱና ኢትዮጵያም ነጻ ትወጣለች። ኃይለስላሴም ወደአገርና ዙፋናቸው ይመለሱና ከአራት አመት በኋላ ሁለተኛው የአለም ጦርነቱ አሜሪካ፣ እንግሊዝ፣ ፈረንሳይና ሩስያ በሚመሩት ሀይል አሸናፊነት በድል ይጠናቀቃል።

ሁለተኛው የአለም ጦርነት አለምን ክፉኛ ስላደቀቃት አዲስ አለም አቀፍ ድርጅት እንዲቋቋም በወቅቱ ነጻ የነበሩት የአለም አገራት ይወስናሉ። በጦርነቱ በሀያልነት ከወጡት አገራት መካከል በሩስያ፣ እንግሊዝ አሜሪካና ቻይና መሪነትና አስተባባሪነት በሳንፍራንሲስኮ ከተማ አለም አቀፍ ኮንፈረንስ ይካሄድና ሀምሳ አንድ አገራት ልዑካኖቻቸውን ልከው ሁለት ወራት ከፈጁ በርካታ ውይይቶች በኋላ በሰኔ 1945 እ.አ.አ. የተባበሩት መንግስታት ድርጅትን ተመሰረተ። ኢትዮጵያም በጠቅላይ ሚንስትር መኮንን እንዳልካቸው በተመራው የልዑካን ቡድኗ አማካኝነት ኮንፈረንሱ ጋር በመሳተፍ ከድርጅቱ መስራቾቹ አንዷ ትሆናለች።

በኮንፈረንሱ ወቅትም የኢትዮጵያ አቪዬሽን ኢንዱስትሪ የመሰረት ድንጋይ ይጣላል። የጉባኤው ሰሞን የአጼ ኃይለስላሴ የህግና የውጭ ግንኙነት አማካሪ የነበረው አሜሪካዊው ጆን ስፔንሰር ኢትዮጵያዊ የሆነ የንግድ የአየር መንገድ ኩባንያ ማቋቋምን አስመልክቶ ድርድር እንዲያደርግ ተልዕኮ ተሰጥቶት ትራንስኮንቲኔንታል እና ዌስተርን (TWA) ከተባለው የአሜሪካ አየር መንገድ ኩባንያ ጋር ውይይት ያደርጋል። በድርድሩም የኢትዮጵያ አየር መንገድን በጋራ ለማቋቋም እና ለማስተዳደር ስምምነት ላይ ይደርሱና ሰነድ ዝግጅቱ ተጀመረ። በመስከረም 8.1945 ጆን ስፔንሰርና ቲ.ደብሊው.ኤ የአቪዬሽን ኩባንያውን ለመመስረት የሚያስችል ውለታ ተፈራረሙ። አዲሱ ኩባንያ በታህሳስ 21. 1945 በ2.5 ሚሊዮን ብር ካፒታልና ሙሉ በሙሉ በኢትዮጵያ መንግስት በተያዙ 25,000 አክሲዮኖች በመደራጀት የኢትዮጵያ፡አየር መንገድ ተብሎ ተቋቋመ።

የኢትዮጵያ አየር መንገድ የመጀመርያ በረራውን እ.አ.አ. በሚያዝያ፡8 1946 በአስመራ አድርጎ ወደካይሮ በዳግላስ C-47 ስካይትሬይን አውሮፕላን አደረገ። ይህ የመጀመሪያ የንግድ በረራ፡ ሙሉ በሙሉ አሜሪካዊ ዜግነት ባላቸው የበረራ ቡድን ተመራ። በዚህ ሁኔታ፡ለአስራ አምስት አመታት ቀጥሎ እ.አ.አ. በ1951 ዓ.ም. አየር መንገዱ አራት ኢትዮጵያዊ አብራሪዎችን አሰልጥኖ አበቃ። በቀጣይ የራሱን አካዳሚና ጥገና ማዕከሎች በማቋቋም ሙሉ በሙሉ እራሱን የቻለ ኩባንያ ሆነ።

በሁለተኛው የሀያኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ የኢትዮጵያ አየር መንገድ በርካታ ገድሎችን ማስመዝገብ ጀመረ። የአፍሪካን አህጉር ከምስራቅ እስከ ምዕራብ፣ ከሰሜን እስከ ደቡብ በማስተሳሰር የአፍሪካውያን ወንድማማችነትን አጠነከረ። ከሞዛምቢክ እስከ አንጎላ፣ ከደቡብ አፍሪካ አስከ ጋና ታጋዮችን በማጓጓዝ በተለያዩ የአፍሪካ ሀገሮች ለነበሩ የቅኝ ግዛት የነጻነት ትግሎችን ድጋፍ አደረገ። ኔልሰን ማንዴላ አዲስ አበባ መጥተው የውትድርና ስልጠና እንዲያገኙ የበኩሉን አስተዋጽዖ አበረከተ። በመጨረሻም ወደ ትርፋማነት በመሸጋገር የኢትዮጵያን ባንዲራ ይዞ በአምስት አህጉራት አገልግሎቱን ተደራሽ በማድረግ እስከአሁን ድረስ የአፍሪካ ኩራት ምንጭ ሆነ።

ለማጠቃለል፣ ኢትዮጵያውያን እንደማንኛውም የአለም ማህበረሰብ ከቴክኖሎጂ ጋር የነበራቸው ታሪክ በጉጉት፣ በመውደድ እና በጥርጥሬ የተቀላቀሉ ስሜቶች ውጥረት መካከል ያለፈ ነበር። በኢትዮጵያ ታሪክ የቀደሙት የአገር መሪዎቻችን በውጭ የተሰሩ አዳዲስ ቴክኖሎጂዎችን በማስመጣትና፣ የተለያዩ ማህበረሰባዊ ተቃውሞዎችን በማለፍ ለበርካታ ተጠቃሚዎች እንዲተዋወቁና እንዲስፋፉ ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል። ልክ እንደ አፄ ምንሊክ፣ አጼ ኃይለስላሴም አውሮፕላን በኢትዮጵያ እንዲስፋፋና የኢትዮጵያ አየር መንገድ አሁን ላለበት አለም አቀፍ ዝና እንዲደርስ መሰረቱን ያስቀመጡ መሪ ነበሩ። ይህ አሻራ አሁንም አየር መንገዱን በሚያገለግሉት እንዲሁም በተለያዩ ዘርፎች በተሰማሩ የኢትዮጵያ ልጆች ቀጥሎ ይገኛል። በሚቀጥለው አምድ በሌላ ከተማ ነክ ቴክኖሎጂ እስክንገናኝ ቸር እንሰንብት!

Interesing article?

Check out the full journal for other interesting contents and more.

Thank you for reading Ketema, the African building platform.

Subscribe below to receive an email when a new issue is released.

Your email address will not be shared with anyone else, and it’s easy to opt out if you change your mind.

© July, 2024 Ketema Journal

Thank you for reading Ketema, the urban building platform.

Subscribe below to receive an email when a new bimonthly issue is published.

Your email address will not be shared with anyone else, and it’s easy to opt out if you change your mind.

Seraphinite AcceleratorOptimized by Seraphinite Accelerator
Turns on site high speed to be attractive for people and search engines.